Door: Jeroen Jazet

IJzersterk terug

De gevierd reportagefotograaf Gerard Wessel komt plots niet meer aan de bak. Tot hij in zichzelf drie jaar geleden opnieuw uitvindt. Hij is ijzersterk terug. 

Gerard Wessel is een van de weinige fotografen met een gat in zijn cv. Na ruim twintig als gevierd reportagefotograaf gewerkt te hebben voor Nieuwe Revu, verdween hij tien jaar geleden ineens van het podium. In 2014 kwam hij echter ijzersterk- en met een totaal andere stijl- terug als portretfotograaf. De laatste jaren won hij al twee portretprijzen bij de Zilveren Camera.

Gouden tijden
Meteen na zijn studie aan de Haagse School voor Fotografie en Fotonica kreeg Wessel in 1985 een baan aangeboden als staffotograaf van weekblad Nieuwe Revu. Het magazine was in de jaren tachtig en negentig booming met trendy artikelen en dito fotografie. Wessel werkte in die tijd samen met onder andere Barton van Vlijmen en Paul Levitton. De bomen groeiden in magazineland nog tot aan de hemel en zijn eerste reportage mocht Wessel maken in Sudan. Naast de hongersnood maakte hij veel portretten van de plaatselijke bevolking. “Ik was in die tijd erg geïnspireerd door Henri Cartier-Bresson, wilde zijn niveau bereiken,” lacht hij, “ik was 24 hè!”

Summum
Vanuit zijn geboorteplaats Zwolle kende Wessel Herman Brood, die ook als freelancer voor Nieuwe Revu werkte. Het klikte meteen tussen de twee en Wessel maakte ontelbare reportages met de verslaafde rocker. “Herman vroeg me mee te gaan op tournee naar Duitsland, Rusland, New York. Geweldige tijd. Hij hield er erg van om te poseren en dat is natuurlijk het summum voor een fotograaf. Bovendien had hij een fabelachtig hoofd voor een portret. Om slechte foto’s van Brood te maken moet  je wel een heel matige fotograaf zijn”, grapt Wessel.

In 1990 resulteerde de samenwerking in een boek waarover Brood in het voorwoord schreef: “This is a book of friendship, respect, energy, obsession (both model & photographer).”

Extravaganza
Wekelijks vulde Wessel in de nieuwe Revu een aantal rubrieken, waaronder: Wessel in de nacht. Hiervoor struinde hij alle clubs en uitgaansgelegenheden in Nederland door op zoek naar Extravaganza en ander uitgaanspubliek. Vooral jongeren en hun cultuur hadden de aandacht van de fotograaf. Wessel werkte met een Rolleiflex, op zwart-wit rolfilm en met een losse flitser in zijn linkerhand. Zijn reportages waren herkenbaar en populair. Voor sommige jongeren telde je pas mee in die tijd als je door Gerard Wessel was gefotografeerd.

De magazines zaten niet meer op dat soort foto’s te wachten, ik raakte ze niet meer kwijt

Boeken
In zijn tweede boek Jong Holland (1995) verzamelde Wessel al zijn nachtelijke reportages. Een bonte stoet gabbers, punkers en travestieten trekt hierin voorbij. Het voorwoord was van Henk Schiffmacher, op wiens feesten hij ook vaak fotografeerde. Het boek geeft een goed beeld van de jongerencultuur in de jaren tachtig en negentig. Het NAI nam het boek op in een lijst van de zeventig belangrijkste boeken van de twintigste eeuw.

Acht jaar later volgt een derde boek: Werk van Wessel. Wie dit boek doorkijkt, blijft vooral verward achter. Een bonte stoet van Extravaganza in de uitgangs- en strand-scene trekt voorbij. Ter afwisseling hier en daar een toefje afgesneden varkenshoofd, een stilleven met doodshoofd, vagina en walnoten. Wessel wil vooral laten zien dat iedereen uit de provincie met een beetje make-up en kleding moeiteloos kan integreren in de hoofdstedelijke party-scene. Vervreemdend.

Hij laat in dit boek opnieuw zijn rauwe, directe en spontane stijl zien. “Mijn werk is ook zeker geïnspireerd door Weegee en Ed van der Elsken, die waren ook altijd overal bij. Ik vind dat ook prachtig.” De harde flits – kenmerk van Weegee – zien we ook terug in het meeste werk van Wessel. “Je kunt ook bijna niet anders dan flitsen in het nachtleven, het was meer noodzaak dan stijl.”

Oud vuil
Als gevolg van teruglopende oplagecijfers wordt Wessel, samen met collega’s Barton van Vlijmen en Paul Levitton, in 2006 resoluut ontslagen bij Nieuwe Revu. Het is een bittere pil voor de loyale fotograaf. “We zijn als oud vuil aan de kant gezet, er is niet eens een afscheidsfeestje voor ons georganiseerd.” Omdat ook andere opdrachtgevers het economisch moeilijk hadden, verkocht Wessel een aantal jaren bijna niets aan magazines. “Ik bleef wel fotograferen, heb onder andere een prachtige reportage gemaakt op Valhalla in de Rai. Maar de magazines zaten niet meer op dat soort foto’s te wachten, ik raakte ze niet meer kwijt.”

Klassiek
In 2013 Vond hij het tijd zichzelf opnieuw uit te vinden. Wessel werd een aanhanger van het klassieke portret. “Je moet je steeds meer onderscheiden,” legt hij uit, “mijn leven lang hetzelfde maken is geen optie meer in de huidige fotografie, Ik moest mezelf vernieuwen, en wel nu.”

Met technische camera, open diafragma en klassieke verlichting – geïnspireerd op de stijl van Yousuf Karsh – krijgt hij nieuwe erkenning en vertrouwen bij de fotoredactie van Volkskrant Magazine. “Mijn eerste portretreeks was De vrienden van Theo van Gogh, tien jaar na zijn dood. Ik heb toen onder andere Katja Schuurman geportretteerd. Ze keek een beetje verbaasd toen ik haar vroeg alle knoopjes van haar blouse dicht te doen in plaats van open, maar werkte erg professioneel mee.” Het resultaat van de sessie: hij won de Nationale Portretprijs 2014 van de Zilveren Camera. “Tegelijkertijd kocht het rijksmuseum een canon van mijn werk aan. Mijn zelfvertrouwen is weer helemaal oké”, lacht hij.

De laatste tijd werkt Wessel weer zeer regelmatig voor weekbladen, en zelfs weer voor Nieuwe Revu, dat een nieuwe hoofdredacteur heeft. Dit jaar won hij opnieuw een portretprijs bij de Zilveren Camera voor zijn serie walvisvaarders. “Prachtige robuuste oude mannen die jarenlang op een schip hebben geleefd.” Binnenkort komt zijn vierde boek Circus Amsterdam uit, waarin nieuw en oud werk gecombineerd te zien is. Wessel is hot and happening … again!

 

Wessels boek Gerard Wessel fotografeert Herman Brood is gewild en al jaren uitverkocht. De fotograaf zelf heeft nu een herdruk laten maken, alleen te bestellen op zijn eigen website: www.gerardwessel.nl.